Irys (IRYS) Nedir?
Bir akıllı kontrat geliştiricisiyseniz şu sorunu bilirsiniz: Ethereum işlemleri yürütmede iyidir ama büyük veri setlerini zincir üstünde saklamak hem pahalı hem verimsizdir. Irys (IRYS), depolama ile işlem yürütmeyi aynı Katman-1 zincirinde birleştirerek bu ayrımı ortadan kaldırmayı hedefleyen bir protokoldür. Kendisini "programlanabilir veri zinciri" olarak tanımlayan proje, daha önce Arweave'in en büyük ikinci katman çözümü olan Bundlr Network'ün dönüşmüş halidir.
Irys'te veri neden programlanabilir?
Çoğu blokzincirde saklanan veri pasiftir: bir dosyayı yükler, adresine kaydeder, orada durur. Irys bu anlayışı tersine çeviriyor. Zincire yazılan her veri parçası, içine gömülü talimatlar taşıyabiliyor. Bu talimatlar, akıllı kontratların o veriyi okumasına, üzerinde değişiklik yapmasına veya veriye bağlı kurallar çalıştırmasına izin veriyor.
Pratikte bu şu anlama gelir: bir görsel dosyası kendi lisans koşullarını zincir üstünde otomatik olarak uygulayabilir. Bir yapay zeka veri seti, her kullanıldığında ödeme toplayan bir sözleşmeye dönüşebilir. Veri, "saklanan bir şey" olmaktan çıkıp "çalışan bir varlık" haline geliyor.
Irys ağı depolama ve işlemeyi nasıl bir arada yürütüyor?
Irys'in mimarisi üç temel taş üstüne kurulu. Birincisi, IrysVM adı verilen ve Ethereum Sanal Makinesi ile uyumlu bir yürütme motoru: Solidity ile yazılmış kontratlar burada çalışabiliyor. Farkı, IrysVM'in zincirdeki veri defterlerine doğrudan erişiminin olması; bu sayede kontratlar depolanan veriyi sanki bellekteki bir değişken gibi okuyup işleyebiliyor.
İkinci olarak, ağ hibrit bir mutabakat modeliyle güvence altına alınıyor. Madenciler "boş hash" üretmek yerine gerçek veri saklama işine kaynak harcıyor. Validatörler ise IRYS stake ederek veri bölümlerinden sorumlu oluyor; veri kaybı halinde stake'leri kesiliyor. Üçüncü olarak, veriler Submit Ledger'da doğrulanıp ardından kalıcı saklama için Publish Ledger'a aktarılıyor.
IRYS token ne işe yarıyor?
IRYS, ağdaki tüm ekonomik faaliyetin ödeme ve teminat birimidir. Veri yüklemek, akıllı kontrat çalıştırmak ve programlanabilir veri işlemleri IRYS ile ödenir. Ücretler dolara endeksli olduğu için kullanıcılar dalgalı kripto fiyatlarından etkilenmeden sabit maliyetle işlem yapabilir.
Token arzı 10 milyar adetle sınırlıdır. Her işlem ücretinin %50'si ve süreli depolama ücretlerinin %95'i yakılarak dolaşımdan çıkarılır. Kalıcı depolama ücretleri ise yakılmaz; verilerin süresiz saklanmasını finanse etmek üzere dolaşımda olmayan bir fona aktarılır. Validatörler ve madenciler ağ güvenliğine katkıları karşılığında IRYS ile ödüllendirilir.
