Coti (COTI) Nedir?
COTI (COTI), akıllı sözleşmelere gizli veri işleme yeteneği kazandıran bir Ethereum katman-2 ağıdır. Açık blok zincirinde her işlem kaydı herkes tarafından okunabilir; COTI ise işlemin geçerliliğini kanıtlarken tutar ya da taraf bilgilerini dışarıya karşı gizli tutar. Üstelik bu gizlilik dayatılmaz: uygulamanın koduna hangi verinin ne süreyle saklanacağını ve hangi yetkiliye açılacağını yazmak mümkündür. Proje ilk olarak 2019'da bir ödeme ağı olarak başlamış, 2025'te ise şimdiki katman-2 yapısına kavuşmuştur.
COTI ağında gizli hesaplama nasıl çalışıyor?
Ağın kullandığı başlıca kriptografi yöntemi garbled circuits (karıştırılmış devreler) olarak bilinir. Bu teknik, verinin kendisi dışarıdan görünmeden bir hesaplamanın yapılmasına ve sonucun doğrulanmasına izin verir. Akıllı sözleşmeler gcEVM adı verilen, Ethereum Sanal Makinesi ile uyumlu bir ortamda çalışır. Böylece Solidity dilinde yazılmış mevcut sözleşmeler baştan yazılmadan COTI'ye taşınabilir. Geliştirici yalnızca hangi değişkenin gizli olacağını ek bir kod satırıyla belirtir.
Seçici açıklama modeli sayesinde, örneğin bir ödeme işleminde tutar dış dünyadan saklanırken düzenleyici bir kuruma işlem özeti sunulabilir. Tamamen kapalı sistemlerin yarattığı denetim zorluğunun önüne böylece geçilmesi hedeflenir.
COTI token ağ içinde hangi rolleri üstleniyor?
COTI token, katman-2 üzerindeki her işlemin gas ücretini ödemek için kullanılır. Gizli bir sözleşme çalıştırıldığında ya da özel bir transfer yapıldığında tahsil edilen bu ücret ağın güvenliğini sağlayan düğümlere dağıtılır. Ayrıca token sahipleri varlıklarını ağ hazinesine kilitleyerek (stake ederek) ödül kazanabilir. Projenin yol haritasında, COTI sahiplerine protokol değişikliklerinde oy hakkı tanıyan bir yönetişim sistemi de yer almaktadır.
